Vì sao cần chuyên gia đánh giá rủi ro trước khi cải tạo an toàn nhà máy

Một sai lầm thường gặp khi cải tạo an toàn nhà máy là bắt đầu từ việc chọn thiết bị thay vì bắt đầu từ việc đánh giá rủi ro. Kết quả là mua đúng thiết bị tốt nhưng sai mục đích, hoặc phát hiện thiếu sót sau khi đã lắp đặt xong. Quy trình đúng luôn đi theo 3 bước: đánh giá rủi ro trước, triển khai và đo kiểm sau, nghiệm thu độc lập bởi bên thứ ba ở bước cuối.

Bước 1: Đánh giá rủi ro bởi chuyên gia có chứng nhận

Trước khi nghĩ đến việc dùng loại cảm biến nào, câu hỏi đầu tiên phải là: máy này có những nguy cơ gì, mức độ nghiêm trọng ra sao, và người vận hành tiếp xúc với nguy cơ đó thường xuyên đến mức nào. Đây chính là nội dung đánh giá rủi ro theo tiêu chuẩn ISO 12100, bước nền tảng xác định mức Performance Level (PL) hoặc SIL cần đạt cho từng chức năng an toàn cụ thể.

Việc này đòi hỏi người thực hiện phải hiểu cả về cơ khí, quy trình vận hành thực tế lẫn các tiêu chuẩn an toàn liên quan. Đánh giá rủi ro qua loa hoặc theo kinh nghiệm cảm tính dễ bỏ sót các nguy cơ không rõ ràng ngay từ đầu, ví dụ nguy cơ phát sinh khi máy ở chế độ bảo trì thay vì chế độ tự động bình thường.

Theo mô hình mà các đội ngũ chuyên gia an toàn thường áp dụng (V-model theo EN ISO 13849-1), kết quả của bước đánh giá rủi ro là đầu vào bắt buộc cho toàn bộ quá trình thiết kế phía sau, không phải bước làm cho có thủ tục.

Bước 2: Thiết kế, triển khai và đo kiểm

Sau khi biết mức an toàn cần đạt, bước tiếp theo là thiết kế khái niệm an toàn: chọn đúng loại thiết bị (light curtain, laser scanner, safety relay hay safety PLC tùy độ phức tạp), bố trí đúng vị trí và khoảng cách an toàn, đấu nối đúng cấu trúc mạch để đạt được mức PL/SIL đã xác định.

Sau khi lắp đặt, cần đo kiểm thiết bị bảo vệ để xác nhận chúng hoạt động đúng thông số công bố trong điều kiện thực tế tại nhà máy, không chỉ dựa vào thông số trên datasheet. Bước này bao gồm kiểm tra thời gian phản hồi thực tế, khoảng cách an toàn tối thiểu có đủ theo tốc độ dừng máy thực đo, và các bài test chức năng mô phỏng tình huống xâm nhập vùng nguy hiểm.

Bước 3: Nghiệm thu và xác nhận bởi bên thứ ba độc lập

Đây là bước nhiều nơi bỏ qua nhưng lại quan trọng nhất về mặt pháp lý và trách nhiệm. Sau khi hệ thống được lắp đặt và đo kiểm, cần có xác nhận độc lập rằng hệ thống thực sự đạt mức an toàn đã thiết kế, không chỉ dựa vào lời khẳng định của đơn vị thi công.

Xác nhận độc lập có ý nghĩa vì đơn vị triển khai giải pháp, dù có chuyên môn tốt, vẫn có xung đột lợi ích tự nhiên khi tự đánh giá công việc của chính mình. Chứng nhận từ tổ chức bên ngoài như TÜV, vốn đã được ghi nhận cho các dòng sản phẩm safety controller PL e/SIL 3 của Leuze, là một hình thức xác nhận độc lập phổ biến trong ngành cho cả thiết bị lẫn hệ thống hoàn chỉnh.

Với đơn vị vận hành máy tại Việt Nam, đặc biệt khi máy móc xuất khẩu hoặc phục vụ chuỗi cung ứng cho thị trường châu Âu, việc có hồ sơ nghiệm thu độc lập rõ ràng cũng là bằng chứng tuân thủ quan trọng khi khách hàng hoặc cơ quan quản lý yêu cầu kiểm tra.

Vì sao không thể bỏ qua bước nào trong 3 bước

Ba bước này áp dụng cho cả máy mới lẫn máy đang vận hành được cải tạo. Theo Chỉ thị Máy móc, bất kỳ thay đổi đáng kể nào tạo ra nguy cơ mới hoặc làm tăng rủi ro hiện có đều yêu cầu đánh giá rủi ro lại từ đầu, không được coi là đã an toàn chỉ vì máy đã chạy nhiều năm mà không có sự cố.

Sao Việt phối hợp cùng đội ngũ chuyên gia an toàn của Leuze hỗ trợ tư vấn quy trình đánh giá rủi ro, thiết kế giải pháp và kết nối dịch vụ đo kiểm nghiệm thu phù hợp cho từng dự án cải tạo an toàn tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp